s t e p p e

Op de radio hearde ik okkerdeis in lang fergetten lietsje.  De muzyk dy naam my by de hân en ûnferhoeds myn bernejierren yn. 

Mei ferskynde ús keamer yn it hûs op it hoekje fan de Kleijstrjitte. Skilderij boppe dressoir, readblomd kleed oer 't swilk, gerdinen yn de broek en foar't finster, altyd yn de bloei, de geraniums, Franse.

 
Fjouwer as fiif sil ik west ha. Ut de grutte glânzgjende radio op it taffeltsje  kaam fleurige muzyk. Heit sprong oerein en pakte mem by de hân – kom ju, efkes steppe. 

 

... Steppe? Mei’t ik se dûnsjen seach skode ik fan de stoel en wrotte my tusken harren yn. En mei in swaai stie ik boppe op syn hoasfuotlingen. Stiif sloech ik de earmen om syn skonken en dêr dûnsen wy mei ús trijen hinne.

Op muzyk fan de Bachelors stepte ik dy reinige moarn fleurich mei harren nochris troch myn keuken.

Satan fan Warten alias Duvel fan Earnewâld

 

It lyts mantsje kaam op 11 april 1820 yn Harns te wrâld. Syn heit wie bûtenskipper en koe net as grutske heit de poppe oanjaan dat dizze eare kaam de ‘vroedmeester’ ta.

Hy groeide op ta in skrander, fleurich jongkeardel. Fol grappen en healwizichheden, dy ’t mei it âlder wurden in al mar ferwoester oansjen krige. Sels hie er dêr de measte wille om mar wêr ‘t lytse bern en de lju aardich oerémis fan reitsje koene.

Hy wie net oars wend as dat er mei syn koartswilich praat yn rappe petearen eins altyd it lêste wurd hie. It koe net sa mâl as hy krige wat er ha woe en it gie sa as hy it yn de holle hie. Dit jilde foar syn hannel mar ek yn de omgong mei minsken. Mei de froulju koe er him trochstrings ek knap rêde.

Dochs dizze kear lei it der hiel oars hinne. As er har seach koe er gjin stom wurd útbringe en fleagen de kleuren him op en ôf. Se wie in pear jier âlder as hy en in fyn, behindich frommeske. Al in pear wiken hie er op har rûn, har yn de gaten holden op de freedsmerk. En hjoed soe er alle prikken yn it wurk stelle om gedaan te krijen dat er har nei de merk op hûs oan bringe mocht. Hy, dy ’t oars net om praat ferlegen siet, koe op dat stuit gjin stom wurd útbringe. Dat doe ’t er mei in noch reader kop as oars ûnbehouwen foar har stie, wie sý it dy ’t it earst de mûle iepen die en sei dat as er neat te melden hie, er oppakke koe. Doe ’t it hege wurd der út wie, wie alles gau beslikke en yn kannen en krûken.

Op 5 juny 1845 troude Cornelis Fredrik Helfrig, berne te Harns, 24 jier âld syn Jacobje Pieters Hamstra, 29 jier âld, berne te Warten, tsjinstfaam en wenjend te Grou. Ek op dizze foar him sa wichtige dei soe syn heit der net by wêze en kaam de tasizzing fan in wytpapieren akte, opmakke troch de ‘heer Kantonregter van het Kanton Rauwerd’.

Freark en Jap setten har yn Warten ta wenjen, oan de feart, nei oan it brânwachthúske. Hjir liet er in ienfâldich wenninkje sette. In wenninkje sa as eartiids de measten. In gonkje mei in ljedder nei it souderke, in keamer mei twa bedsteden en oan oare kant de gong, ûnder it skean ôfrinnende dak, noch in lytse romte. Hjir begongen se in winkeltsje. Freark hannele yn fan alles en noch wat, sa as bonken en âld papier en wie potskipper. Jap rêde mei de winkel en mei ferrin fan tiid ek mei de fiif bern. Se wiene stjonkende wiis mei-inoar en die Freark in goeie hannel dan kocht er steefêst wat moais foar Jap. En syn hannel gie foar wûnder! Hy hannele yn huzen, yn lân, koartsein yn alles wat los en fêst siet. Dat mei de moaiste lapen as sierguod kaam er neitiid thús. Sa moai as er Jáp optúgde, sa ’n bytsje koe it himsels skele as dat er der by rûn. Altyd syn grutte prûk read hier like wyld as wat om de kop. As soe er de kaam der yn sette, der wie gjin eare oan te beheljen. Dat al gaueftich hie er te Warten de bynamme Freark Prûk. De klean hie er ek allike bryk en healwiis om de lea. Mar Freark wie fleurich en siet fol aparte streken wêrmei’t er de lju de stûpen op it liif jage. 

Hy koe swimme as de bêste, dûke as in snoek, meters en meters ûnder wetter. Op in moarntiid wie er mei de skou it wetter op, doe’t er yn de fierte de faam op it bjinstap by in buorkerij de molkbussen himmeljen seach. Freark hie syn plan rap klear. Liet de skou yn de reiden driuwe, klaaide him op syn read baaien himd nei út en liet him súntsjes yn it wetter glide. Mei in flinke hap lucht dûkte er de feart del. De faam hie nearne euvelmoed yn en fleurich, al sjongende wei wie hja dwaande. Lyk foar it bjinstap, wêr ’t de faam foaroer boppe de feart stie te himmeljen, kaam er lûd prústend en wyld mei de kop skodzjend, as in wetterduvel boppe. It fanke joech in skelle gjalp en raasde moard en brân. Freark hie sokke tiden de measte wille. Dizze nuvere streken levere him mei ferrin fan tiid op it doarp en yn de omkriten de namme ‘Satan fan Warten’ op, in bynamme wêr’t er sels de measte wille om hie.

Sokke nuveraardichheden flikte er wol faker. Dat doe ’t Freark in kear mei negoasje by in boerinne yn de keuken oan de kofje siet, seach in faam har kâns skjin en tocht wachtsje mar jonkje, ik sil dý wol krije. Freark hie, sa as wenst, de klompen kreas yn it bûthús útdien. Mei de sjerppot sette de faam stikem nei it bûthús ta en geat hjir Frearks klompen fol mei sjerp en gie om in hoekje stean te wachtsjen. Doe ’t de hannel dien en de kofje op wie, soe Freark mar wer ôfsette. Hy betanke ‘voor al het goede’ en groete fleurich. Doe ’t er syn fuotten yn de klompen stuts fernaam er fuortendaliks de waarme, kliemske brot. Hy bliuw efkes hiel stil stean en hearde doe it ynhâlden gnyskjen fan de faam efter de doar. Freark wie gau beret. Rachend en skellend skopte er de klompen wer út en skuorde de doar iepen. De faam naaide út, de hûs yn en Freark as in wylde man efter har oan, roppend en razend dat er har wol krije soe. Hie se him te fiter? Freark bliuw krekt in pear stappen efter har, die krekt as koe er har net benei komme. Dat ta eintsje beslút siet de flier troch it hiele hûs ûnder Freark syn smoarge sjerppoaten. De faam hie hársels goed te pakken want se hat moai lang wurk hân om de plakkerige troep fan de flierren te bjinnen. En Freark … dy rekke laitsjend op hûs oan. De klompen en sokken spielde er út foar’t er yn syn skou stapte en lei se op it skoushúske yn ‘t sintsje te drûgjen. Dat doe’t Freark thúskaam wie fan it hiele trelit neat mear te sjen as allinne in grutte laits op syn ferwyldere kop.

Freark koe lêze en skriuwe, wie breed ûntwikkele en hie him ferdjippe yn planten en krûden. Dizze planten en krûden fandele er byinoar op syn tochten troch de Alde Feanen en freeds ferkocht er se oan in apoteker te Ljouwert. Nei ôfrin brocht hij faak in besite oan Sjoukje Troelstra-Bokma, de frou fan Piter Jelles. Freark fertelde har en de bern prachtige ferhalen, de ferhalen dy ’t Sjoukje opskreau en dy ’t se publisearre ûnder de namme Nynke fan Hichtum en dy ‘t Freark letter werom lêze koe yn it tydskrift ‘Foar hûs en hiem’ en yn  ‘Friesche schetsen’. Hy fertelde de bern fan syn pake dy’t fan út Nasau Dietz yn Dútslân mei it rezjimint Oranje-Friesland nei Nederlân rûn en letter kleanmakker te Ljouwert wie. Hy fertelde fan de Franse besetting en hoe’t syn heit finzen nommen waard troch de soldaten fan Napoleon en nei Frankryk brocht waard en wer ûntsnapte en nei Fryslân, it hiele ein nei hûs, rûn wie.

Jierren letter hawwe Freark en Jap tegearre ris in besite brocht oan Piter Jelles en Sjoukje Troelstra. Jap seach doe al net folle mear dat Freark hie har prachtich optúgd mei gouden earizer en sulveren knip op bûgeltas. Oer dizze besite skreau Sjoukje – Nynke fan Hichtum – yn ien fan har ferhalen.

Yn de rin fan de jierren waarden Jap har eagen hieltyd minder en doe ’t se yn 1882 nei Earnewâld ferfearen, Jap wie doe 66 jier, wie se omtrint alhiel blyn. Te Earnewâld wennen se earst op in skip en letter yn in húske oan de Flietsteech wêr ’t se dochs wer in winkeltsje hiene mei alderhande húshâldlike saken en ek mei Freark syn krûdeguod. Yn de rin fan de jierren wie er hiel wat oan de weet kaam fan krûden en harren wurking.

Freark wie syn libben lang foar net in mins bang. Yn in tiid fan in grut leauwe mar mear noch fan in soad bybliuwe wie it Freark dy’t skyt oan dit alles hie en mei beide de gek driuw. De Lange Sleateman, it spûk dat yn de Alde Feanen omtoarke? De measte minsken wiene der deabenaud foar mar ek hjir wist Freark wol rie mei en wist it sa te stjoeren dat er meast syn foardiel der mei dwaan koe.

Sa ek dy kears dat er op in jûn te Warten yn ’t kafee siet en neitiid noch mei de skou op Earnewâld oan moast. Dit hearde in hannelsreizger en dizze frege Freark as er net mei him mei farre koe. Dit soe him gâns tiid skele om't er oars oernachtsje moast te Warten en de oare deis mei de oerset troch de landerijen op Earnewâld oan rinne moast. Freark fûn it bêst, dat in set letter roeide Freark mei de hannelsreizger op it skoushúske yn in nacht mei folle moanne op Earnewâld oan. Oer de Krúswetters, yn de Langesleat oankaam, gong Freark stean en raasde mei de hannen oan de mûle sa alderheislikste lûd : hé Sleateman! … Lange Sleateman! De reizger op ’t skoushúske dy’t wat sitten hie te sûzeboljen skrok him wyld, skeat oerein en raasde krekt like lûd as Freark; hé man wat dochst no, hâld dy de bek te razen! No, sei Freark kalm, ik rôp de Sleateman, dy lûkt my dit ein altyd efkes sjoch! O, sei de reizger benaud, dat hoecht net hear, ik roei wol! En dêr wie it Freark no krekt om te dwaan want hy wist, elk wie deabenaud foar de Sleateman dy’t, sa’t se seine, by nacht en ûntiid yn de Alde Feanen omspûke en lju de stûpen it op liif jage.

Freark mocht graach yn de âlde Feanen omslaan en hie it yn de kop krigen en bou sels in simmerhúske yn de Princenhof. It hat ien fan earste simmerhúskes west en moat sawat healwei de Folkertsleat stien hawwe. Nimmen hat ea witten wêr’t er it húske krekt delset hie, dêr midden yn dy iensumheid. Letter hat er it ferkocht en is it ôfbrutsen en presys wer sa opbout oan de Dykfinne, oan de súdkant fan de wei nei Earnewâld, sa’t der sein waard.

Yn 1897 ferlearen in soad boeren harren fee oan tongblier. Guon boeren oerkaam dit faker as ien kear. It wiene foar de lju drege tiden. De boeren wiene Freark syn klanten, dêrtroch hiene ek Freark en Jap it net maklik. Oer syn ellinde skreau er Keninginne Emma, dy ’t de namme hie fan Keninginne fan de woldiedigens, in brief mei in fersyk om stipe. En dy stipe krige er yn de foarm fan 25,-- grouwe gûnen.

In pear jier letter rekke Japke, alhiel blyn, slim yn de war, begûn der yn om te praten en koe net langer allinne wêze, dat Freark moast wol by har thús bliuwe. Dit hold lykwols al yn dat der sa eins hielendal gjin ynkommen mear wie. Om't er yn syn libben wol 8 minsken fan in wisse ferdrinkingsdea rêden hie, krige er op oanstean fan Boargemaster doe safolle steun fan it earmbestjoer as wat er oars fertsjinne hie as er mei syn hannel by de streek del west wie. Sa koe er thús, by Jap bliuwe, dy’t oars nei it earmhûs op Burgumerheide moaten hie.

Mar al hoe goed Freark ek op har pa
ste, op 7 oktober 1902, Jap is dan 87 jier, komt se te ferstjerren. Freark is hielendal fan slach. Hy ferkeapet al syn besittingen op in iepenbiere ferkeaping en syn hûs dat fol pakt stie mei hannel, wie fan d’iene op d’oare dei ek leech. De lju holden Freark goed yn de gaten, mar Freark sels sei neat, hy gie syn eigen gong.

Op in goede dei yn april fan it jier 1903, hy wie doe 83 jier, is Freark mei syn skou en de bûsen fol jild ôfset om de boat te nimmen nei Pieter, syn âldste soan. Dizze wie in pear jier earder mei it wiif en in hok fol bern, acht as njoggen, nei Amerika emigrearre en fertsjinne dêrjinsen in bêst stik brea yn de houthannel, sa ’t Freark begrepen hie. 

It earste ein is in soan mei him op reizge. Yn Harns hawwe se ôfskied naam, sûnder inoar in hân as wat dan ek mar te jaan. Freark moat ál tsjin him sein hawwe, tink derom - as de lêste beam kapt is kom ik werom. Neitiid hat nimmen wer wat fan him heard …                                                                                    In deadsberjocht fan syn ferstjerren yn 1904 kaam in dikke iuw letter boppe wetter.

Freark Prûk, Satan fan warten, as sa't er letter te Earnewâld neamd waard, Duvel, wie in wûnder, bysûnder man mei syn eigenaardichheden, mar wis ék mei syn eigen áárdichheden. 

 

Sa no en dan stekt de wylde prûk hier yn de famylje de kop wer ris op en sa ’t in oerpakesizzer lang lyn al ris sei, hawwe alle Helfrichs en harren neiteam eins wol wat fan Freark syn wûndere, bysûndere aard meikrige.

Labânstee

 

Djip yn de Alde Feanen op in komelkerij, sûnt lange tiid neamd ‘Labâns’, buorken begjin 1960 Sietse en Jikke Jonker. Sietse wie in fleurich man, net al te hastich, mei in pear heldere eagen dy’t iepen en earlik de wrâld yn seagen. Harren húshâlding bestie út fiif bern, 2 fammen en trije jonges. It wenstee lei oan in opfeart yn de trijehoek fan landerijen tusken Greft, Folkersleat en Holstmar. Hja buorken op dizze krite mei sa’n 25 stik fee, twa hynders en wat geiten. Midden yn Fryslân, lykwols poer op’e romte. By’t winter lei it wenstee faak omseame troch in grutte wetterflakte. It wetter stie dan bytiden oan de drompels fan wenning en skuorre ta.

Mar sa fier wie it noch net dy tiisdeis 3 oktober1961. Mei suver wat near waar wiene de jonges Wietse en Tseerd moarns ier al nei de Wyldlannen oan oare kant Folkersleat set om te gerskjen. Yn de rin fan de moarn sette Sietse op harren ta en help it gers foar de driigjende bui thús te krijen. Hastich wie er net dat hy die it him wol oan tiid en meitsje noch in praatsje mei buorman. Wylst hja dêr sa stiene te petearjen bongele in peukje him lykas altyd yn de mûle. Stadich dôve it troch snotte die’t him algeduerich út de noasters rûn. Letter op de moarn, fier oan oare kant Folkertsleat, holp Sietse de jonges by it opladen fan de pream dy’t yn in opfeart lei.

Noch mar krekt mei syn trijen dwaande, kaam it minne waar hastich opsetten. Grouwe tongerkoppen kamen driigjend oer wetter en landerijen op harre ta setten en tsjin de middei barste de bui los. It wie allegearre fjoer yn de loft dat it like de manlju better en gean mar op hûs oan. Beide jonges rûnen foarop en Sietse kaam kalm efter harren oan panderjen mei, sa as wenst, de seine oer it skouder.

Yn it Koopmans Ald Fean, goed 500 mtr. súdlik fan de Folkertsleat yn it folslein iepen fjild kaam ûnferwachts de fatale slach. Sietse wie op slach dea. De klean wiene him oan de foarkant troch de wjerljocht omtrint alhiel fan de hûd ôf en oan flarden skuort. Oan syn lichem wie eins neat te sjen, allinne yn de hals wêr’t de seine oer it skouder lein hie, siet in skroeiplakje. Oan Wietse skeelde lykwols neat mar hy moat ál op slach dea west ha. Men tinkt fanwegen de luchtdruk of dat er troch de skrik oan in hertoanfal stoar. De jongste jonge, de fiiftsjin jierrige Tseard, rekke bûten westen. Doe’t er wer bykaam rôp er oan syn heit en oan Wietse, mar der kaam gjin antwurd. Alhiel fan slach strompele Tseard nei de skou en die by Hornstra op Cuba oan oare kant Folkertsleat syn ferskriklik ferhaal. Hornstra gie mei Earnewâldster Jelsma der fuort op ta en nei ûngerêst sykjen fûnen hja beide lichems. Feralterearre setten se wer op hûs oan, diene de oare buorlju hastich berjocht en de Grouster doktor waard helle. Troch de buorlju binne beide stoflike omskotten yn skouwen ophelle wurden en nei de pleats fan buorman Fokke v.d. Berg, op Luctor et Emergo brocht.

Doe’t Tjeerd yn de rin fan de middei goed en wol thús wie, like it dat hy dochs flink ferwûne rekke wie. Hy hie fan de ynslach dochs in flinke skamper meikrigen en koe net mear rinne. Sa geande wei de jûn knapte er gelokkich wer wat op en de oare moarns like it al wer wat better mei him te gean.

Op ‘Luctor et Emergo’ waarden heit en soan yn de skuorre op ljedders opbierd om’t in frjemde dokter earst noch wer de deadsoarsaak fêststelle moast. Ek moast de plysje komme om rapport op te meitsjen om’t it hjir om in gewelddiedige dea gie. Pas nei’t it Iepenbier Ministearje harren goedkar jûn hie mochten beide mannen yn de kiste lein wurde. Sa binne se wer thús kaam, by frou en mem en op 6 oktober 1961 binne Sietse Jonker, âld 59 jier en soan Wietse, âld 20 jier yn Grou te hôf brocht.

De fersleinens wie net te beskriuwen. Buorlju hawwe de widdo Jikke en har bern neitiid holpen mei it behimmeljen fan it fee. In goed healjier letter, nei in drege winter, naam Jikke it beslút mei buorkjen op te hâlden en ferfear nei it arbeiderswenninkje fan Jacobi yn it Leechlân. Jierren hat Tseerd hjir arbeider west en syn mem Jikke holp allike hurd mei. No al wer jierren buorkje de bruorren Sietse en Tseerd fier oer it wetter op de Hege Warren. Wér poer op’e romte mar mei dit ferskil, hjir is mei auto as fyts oer Headamsbrêge te kommen.  

Lang hat it Labân stee der ferlitten en slim ferfallen by stien. By’t simmer omseame troch wâljende landerijen. By’t hjerst en winter ynsletten troch weagjend wetter of spegeljende iisflakten. It hat te keap stien en de heechste bieder mei Fl. 8659,-- wie Sytsema fan Drachten. 

Tsjintwurdich stiet der noch in tropke beammen. Hja fertelle as iennichste tsjûgen fan it drama dat him hjir yn in fier ferline ôfspiele. It is no natuergebied, de opfeart is dimpt, men kin der net mear komme. It âlde Labânstee is ûntagonklik gebied wurden. Allinne in pear ymposante see-earnen mei har jongen sjocht men sa no en dan heech oer Labâns krite mei harren djippe, trage wjukslach gean, as skroefjend op de termyk boppe it âlde stee stean. Heech yn Labânsbeammen lit de âld earn efkes letter syn heldere, skerpe eagen hifkjend oer gea en krite gean, der ûntkomt him neat, krektlyk as eartiids de heldere, blauwe eagen fan Sietse Jonker.

 

 

 

 

Peaske

Sitte we foar de Passion, seit er - dy drummer drumt goed! Hy kin 't witte, hy drumt ek. Ynienen ropt er - dit ferske kin ik ek en drumt noch fûlder mei syn fingers op de knibbels mei. Mar dan hâld er op, sit stil te harkjen en ik sjoch stadich in pear dikke triennen him oer de wangen rinnen. Wat no!?, freegje ik.

Myn hin is ek dea, krekt as Jezus, seit de lytse pikeboer. Och heden, ik skrik derfan en hy komt neist my op de bank sitten. Krektlyn? freegje ik. Nee, al twa jier ommers en hy gûlt noch fûlder. Dy is ek yn de himel!

Ach ja, jawis, sis ik - yn de hinnehimel en besykje earnstich te bliuwen.

Nee, seit er, hjir. En hy leit in lytse hân krekt boppe syn maachje.

Ohw, ha jim him opiten? (boeresoan no, hy nimt ek wolris fleis fan eigen kij mei)

Och heden, doe hie 'k it noch net oprêd! Ik yt myn hin net op! Hy sit yn myn hert!

Aha!

Even is it stil en dan seit er - ja, en dêr komt beppe aanst ek!

Ik ferbyt myn laitsjen. De triennen rinne my ek al oer de wangen en krûp him stiif even oan sadat er myn gesicht mar net sjocht.

Mar dêr hoecht beppe net om te gûlen, seit er as er my snuven heard en opsjocht - sa giet it gewoan.

 

De wetterduvel fan de Pingmar

 

Lang lyn, fier foar de ferfeaning, wie it lege midden fan Fryslân in gebiet dat bestie út blaugerslannen. It wie ûnlân mei lege begroeiing, hjir en dêr in poel, sleaten en in pear rivierkes, dy’t troch dizze wiete, sompige wrâld meänderen.

Yn dit ûnherberchsume gebiet wie net folle bewenning. It wie it domein fan bisten en fûgels, fan fiskers, stropers en jagers. Op dizze blaugerslannen, nei oan de Folkertsleat stie it prinselik jachtslot Princehof. Ien, heechút twa kear jiers kaam hjir folk om te jeien.

Noardeastlik fan it jachtslot, midden yn dizze ferlitten wrâld stie op in wat heger stik grûn in tropke hutten. Hjir huzen Franciscaner muontsen dy’t ta kleaster Galilea te Ljouwert hearden.  Harren taak yn dit bûtengebiet, fier fan de feilige kleastermuorren, wie turf út it leechfean te stekken. Net foar de hannel, sa’t hjir letter op grutte skaal turf wûn wurde soe, mar foar eigen gebrûk yn û.o kleaster Galilea. It ienige oerbleaune út dy tiid dat noch fan it bestean fan de muontsen tsjûget is in fersonken begraafplak, it saneamde Droevendal. Nei alle gedachten hat dit it plak west dêr’t de muontsen harren deaden begroeven. No, is it in ydillyske poel dy’t we noch Droevendal neame. De poel ferbynt de Saiterpetten mei de Holstmar.  Hjoeddei fynst yn Ljouwert ek noch in stege mei de namme Droevendal. Dizze leit tichtby it plak dêr’t eartiids kleaster Galilea stien moatten hat. 

De muontsen moasten har yn dizze fan god ferlitten oarde, fier fan de bewenne wrâld, sels sjen te rêden. Se ferbouden harren eigen grienten. Foar it fleis as fisk waard der jage en fiske. Se hiene in pear geiten foar de molke. Frjemd folk kaam der selden. Inkeldris brochten se in besite oan de mountsen fan kleaster Smelne op Smelle Ie. Soms kaam der in eigen broeder út Ljouwert by harren lâns mar meastentiids moasten se sels de lange reis nei it kleaster te Ljouwert ûndernimme. Se sylden as roeiden dan mei harren skouke nei Ljouwert. Mar meastentiids gie de reis te foet, troch ûnlân en oer polderdykjes lâns sleaten, poelen en markes, by Wergea del en sa op Ljouwert ta.

Op dizze reizen moasten se oer as lâns de Pingmar. De stream fan de Meanewei hie doedestiids in oare loop as hjoeddeis. Hij rûn troch de mar, dy’t doe ek grutter wie as no, en net mei reiden tichtgroeid wie.

It ferhaal fertelt dat oan de eastkant de Pingmar ûnmjitlik djip wie. Om de boaiem sjen te kinnen wie eins ûnmooglik. Mar mei blakstil en helder waar, as de sinne simmerdei op it alderheechst yn in strakblauwe loft stie, soe it kinne, waard sein. Net ien dy’t dit lykwols oandoarde of neifertelle koe, want de wetterduvel slepe dy mei nei ûnderen en friet dy op. Ferskeidene kearen wie dit al bard. It aparte wie dat er muontsen dy’t troch de jierren hinne lâns as oer de mar reizigen nea tenei kaam wie.

Op dy iene kears nei, dat in noch hiel jonge lekenbroeder, in boeresoan dy’t yn dizze kontreien opgroeid wie, langs de mar kaam. Hy wie bekend mei dizze streek, net benaud oanlein en om de spûkferhalen dêr’t elk yn dizze omkriten skitend benauwd foar wie, lake er.

It wie op in smoarhjitte simmerdei. Hy miende wol even de pij útstrûpe te kinnen, in dûk yn de mar te nimmen, om dan syn reis nei Ljouwert te ferfolgjen. Mei lange halen swom er hinne en wer de mar oer. It lange blûne hier weage yn gouden stringen efter him oan. It meunster hie him al lang yn it fizier en soe him dizze proai net ûntkomme litte. Doe’t de jonge broeder dan ek út it wetter stappe woe, waard er troch it hierrige meunster by de lurven grepen en mei nei ûnderen lutsen. Kâns om te roppen hat er eins net hân, doe wie er al yn de djipte ferdwûn. Frjemd, … want meastentiids wiene it jonge froulju dy’t it meunster mei nei ûnderen sleepte. Grif hie it ûndier him fersjoen op it lange goudblûne hier en de skjintme fan de jonge broeder.

Fan dy tiid ôf is de mar stadichoan mei reiden tichtgroeid. Net samar reid, mar sterk, goudgiel reid, poerbêst reid. Reid fan de alderbêste en djoerste soart. De muontsen doarden it net oan en hâld de mar skjin. Net heal doarden se it reid derút te skuorren. Om dochs in farwei nei Ljouwert te hâlden is de loop fan de Meanewei nei ferrin fan tiid doe om de mar hinne lein wurden. Mei de skeppe ha de mountsen dit stik feart útgroeven. En sa kaam der in pôle mei in polderdykje tusken Meanewei en Pingmar.

Op dit plak no, by de Meannewei’s brêge tusken Warten en Grou, lei de arke fan ús pake en beppe. Us heit en syn beide broers groeiden oan de mar op en hawwe dêr krekt as wij, de pake- en beppesizzers, in prachtige jeugd hân. Alles koe dêr op’e pôle. Fiskje, aaisykje, mei de skou it wetter op en winterdeis mei sterk iis, op redens de Meanewei del.

En achter de pôle lei de mar. By’t simmerdei mei it felgriene opkommend reid dat stie te weagjen op de wyn. Winterdei lei in leechsteande sinne in gouden glans oer it blonde risseljende reid. En by’t maaitiid, om dizze tiid hinne, kleure de mar goudgiel fan dotters.

Mar hoe’t it soms ek lokke, op it reidfjild mochten we beslist net komme. We wâlden it reid dan plat, sei ús pake. It soe brekke en neat mear wurdich wêze. En it lange, sterke reid fan dizze mar wie goud wurdich! Giene wy as bern al ris de mar op, dan koe de âld man raar prottelje, lulk waard er eins nea. Mar kaamst op dyn strúntochten achter yn de mar, dán koe er al lulk wurde, want achter yn de mar mochten we beslist net komme! 

‘Hjir rint in djippe sleat. Ast dêr deryn rekkest, strûpst ûnder de sompen fan de reidpôle en wat dêr wennet wolst wier net witte … !’